Facebook

Google Plus

Istotne zmiany w odsetkach ustawowych

Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1830), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. całkowicie zrewolucjonizowała mechanizm naliczania odsetek w obrocie cywilnoprawnym.

 

Co prawda, zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy, głównym celem ustawodawcy przy wprowadzaniu ww. ustawy było ujednolicenie i uproszczenie systemu naliczania odsetek w całym obrocie cywilnoprawnym. Faktycznie mechanizm naliczania odsetek został ujednolicony i uproszczony, jednak zmiana ta nie wpłynęła na ujednolicenie samych odsetek i uproszczenie wierzycielowi wybrania które dokładnie odsetki ma naliczać w przypadku egzekwowania wierzytelności od dłużnika.

 

Regulacje cywilnoprawne do końca ubiegłego roku przewidywały 3 rodzaje odsetek ustawowych, przy czym dwa z nich znajdowały się w Kodeksie cywilnym: odsetki kapitałowe (art. 359 k.c.) oraz odsetki za opóźnienie (art. 481 k.c.), a ostatni – odsetki za opóźnienie w tzw. obrocie profesjonalnym został uregulowany w ustawie z 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 403). Pomimo jednak rozróżnienia tych odsetek, faktycznych różnic między nimi nie dało się wskazać, albowiem zgodnie z ówczesnymi przepisami wysokość odsetek za opóźnienie była obliczana zgodnie z odsetkami ustawowymi, a regulacje dotyczące odsetek w transakcjach handlowych odsyłały do Ordynacji podatkowej (w praktyce bardzo często wysokość wszystkich trzech rodzajów odsetek była równa – w ostatnim czasie wszystkie wynosiły 8%). Ponadto, wysokość każdego rodzaju odsetek była obliczana w oparciu o skomplikowane wzory, które za podstawę traktowały stopę oprocentowania kredytu lombardowego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski.

 

Wraz z dniem 1 stycznia 2016 r. ustawodawca zachował podział odsetek ustawowych na trzy rodzaje, ujednolicił mechanizmy ich obliczania, ale przy tym wyraźniej zróżnicował ich wysokości stosownie do celu każdego z rodzaju odsetek. Za podstawę obliczania wysokości odsetek we wszystkich trzech przypadkach przyjęto, zamiast stopy lombardowej NBP, stopę referencyjną, do której w zależności od rodzaju odsetek należy doliczyć ustawowo wskazaną liczbę punktów procentowych i tak:

  1. odsetki kapitałowe (art. 359 k.c.) mają być obliczane jako suma stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych, co oznacza, że na dzień dzisiejszy odsetki te wynoszą 5% w stosunku rocznym;
  2. odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 k.c.), z uwagi na ich dodatkowy sankcyjnych charakter mają być wyższe, tzn. obliczane jako suma stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych, co oznacza, że na dzień dzisiejszy odsetki te wynoszą 7% w stosunku rocznym;
  3. odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych (art. 4 pkt. 3 ustawy o transakcjach handlowych), jako tych które występują pomiędzy profesjonalnymi przedsiębiorcami ustalono, jako najwyższe, tzn. obliczane jako suma stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 8 punktów procentowych, co oznacza, że na dzień dzisiejszy odsetki te wynoszą 9,5 % w stosunku rocznym.

 

Dodać także należy, iż unifikacji uległa także instytucja odsetek ustawowych maksymalnych, które w obecnym systemie prawnym nie mogą być wyższe niż dwukrotność wysokości odsetek ustawowych danego typu.

 

Przyznać należy, iż ujednolicenie mechanizmu obliczania wysokości odsetek ustawowych bez wątpienia wpłynęło pozytywnie na przejrzystość tej instytucji, natomiast tak istotne zróżnicowanie samej ich wysokości spowodowało, że obecnie, jak nigdy wcześniej, tak istotne jest poprawne wskazanie w roszczeniu o jaki typ odsetek chodzi wierzycielowi, albowiem w sytuacji kiedy wierzytelność powstała w wyniku niewywiązania się z umowy pomiędzy podmiotami gospodarczymi, błędne wskazanie rodzaju odsetek, których dochodzimy, może spowodować, iż zamiast odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych, sąd zasądzi wyłącznie ustawowe odsetki z art. 359 k.c., czyli niemal dwukrotnie niższe.

 

Przykład regulacji dotyczących odsetek ustawowych uświadamia, że wiele spraw, które wydają się być z pozoru proste, wymaga pełnej znajomości przepisów także tych poza głównymi kodeksami, a taką może zapewnić wyłącznie profesjonalny pełnomocnik aktualizujący swoją wiedzę na bieżąco.

 

kwiecień 2016 r.